Historia Badak Konaba NGO Sharis Haburas Comunidade (SHC)


A. INTRODUSAUN 
Sharis Haburas Comunidade (SHC) hanesan Organizasaun Naun-governamental (ONG) ho karatéristika naun-lukru ne’ebé legalmente harí iha loron 20 Jullu 2003 iha Timor-Leste husi Família Seac. SHC harí atu responde ba nesesidade komunidade sira-nian inkluindu asesu ba infórmasaun no dezenvolve rekursu umanu no rekursu Naturais. SHC hanesan NGO nasional ida ne’ebé harí ho platafórma fóka ba Development, Empowerment & transfórmation atu konkretiza mehi sira ne’e, SHC halo parseria ho Governu, Igreja no ajensia relevante sira iha area edukasaun, saúde & Advokasia. SHC kolabora hamutuk ho komunidade sira (inkluindu grupo tarjeitu sira), Ajénsia UNO, ONG nasionál no internasionál nomós parte relevante sira seluk hodi tulun hatutan no implementa planu estratejia governu nian iha area edukasaun no saúde, liu-liu tulun hamenus kiak no mukit nomós lori mudansa ba otas-nurak sira nia moris; tantu sira be iha banku eskola no sira be la eskola iha Timor-Leste.

B. PRE-ESTABELESEMENTU 
SHC harí husi esperiensia no realita ne’ebé moris no ma’e iha rai ida naran SARIN (Dotic, Alas, Manufahi) iha tinan 1991 to’o 2002. Durante tinan 11 (1991 to’o 2002) nia laran labarik barak mak la eskola no balun ba eskola duni iha iha Dotic, Alas no Weberec maibé halai fila hikas ba sira-nia inan-no aman (iha Sarin) tanba sira la toman hela do’ok hosi Inan no Aman nomós rai moris fatin, no la seban hela ho ema seluk. Ema hotu iha direitu ba edukasaun no saúde ida be saudavel inkluindu labarik no fóinsa’e sira hotu, no atu realiza dezenvolvimentu sustentavel presiza ema matenek, entaun triste tebes tanba Sarin ema barak mak la eskola iha tempu ne’ebá. 
Haré ba esperiensia no motiva husi lia-fuan ne’ebé mak Adelino Pereira Seac (Seamauc) hatete katak “Riku karau no kuda wainhira funu mosu sei naben, maibé matenek sei la naben wainhira ita-ema ís sei iha”, nune’e iha tinan 2003 Seamauc nia oan sira hamutuk ho komunidade Sarin; tantu fóinsa’e no idozu sira hanoin no konkorda atu harí Eskola ida iha Sarin. Hafóin sorumutuk lobuk balun, hetan desizaun ikus mak atu harí eskola Swadaya SARIN no atu realiza ne’e presiza tebes tulun hosi duador sira nune’e iha tinan hanesan Seamauc-nia oan sira harí NGO ida, hanaran Sharís Haburas Comunidade (SHC) iha loron 20 Jullu 2003 to’o ohin loron eskola harí tiha ona[ ] no  rekuñese husi governu hanesan eskola filial nomós NGO SHC ma’e no boot ba beibeik.

C. ESTABELESEMENTU
Sharís Haburas Comunidade (SHC) ne’ebé harí iha 20 de Jullu 2003  iha Perumnas-Dili ne’e, harí husi Sra. Sabina Fernandes Seac, L.Ed. (INA) ho nia Espoza Sr. Paulino Pinto Gonzaga, L.Sp. (ULY). Ema na’in rua ne’e mak nain lolos no konkretiza inisiativa atu harí SHC. Tamba inisiativu atu harí ONG SHC ne’e hahu  mosu husi Sra. Sabina F. Seac nia aman SEA-MAUC no ninia maun alin sira hotu. 

Sr.Sabina ho nia Espoza, konkorda atu husu ba Sra. Sabina F. Seac nia maun alin sira hamutuk na’in 10 (sanulu), atu delega sira nia maun numerú ida (1) atu reprezenta familia SEAC hodi tulun sira na’in rua iha parte hanesan Fundadór mos ba SHC, mais tamba sira nia maun numerú ida (Sr.Alexandrino Ornai Pereira SEAC/Anto) hela iha nasaun Indonesia, Entaun Sr. Alex komunika direita Sra.Sabina F.Seac/Ina, no  Nia  husu ba Sra. Sabina F.Seac/Ina atu tau sira nia maun numerú tres (3) ne’ebé mak sai hanesan maun bo’ot iha nasaun Timor Leste (Sr. João Xavier Seac (Lala Jony) hodi representa Familia Seac fo apoiu ba Fundadór Prinsipal  sira na’in rua, hodi kuidadu no responsabiliza ba SHC durate sira nia rua persiza. Papel represente familia Seac mak persiza halo konsulta ho maun alin sira seluk antes foti desizaun interese komum balun husi Familia Seac hodi apoiu SHC. 

 Sr.Sabina ho nia Espoza konkorda atu hakerek iha SHC ninia konstituasaun no dukumento importante sira seluk katak SHC ne’e harí husi Familia Seac, tamba inisiativa ne’e mai husi Familia Seac  i maski sira na’in rua mak konkretiza no sai nain lolos ba SHC hodi jere no kuidadu. Sei kuandu iha loron ida mak, Sra. Sabina ninia mau alin sira balun la konkorda atu uza “ katak SHC ne’e hari husi Familia Seac”, mak sei liu husi diskusaun familia hodi foti desizaun ba mudansa fali katak: SHC hari husi Familia PASAJENOL. PASAJENOL (Paulino, Sabina, Jessy Nossano & Luna) nain lolos ba SHC; no hetan mos apoiu maximu husi familia boot SEAC no PINTO-GONZAGA ba kuidadu SHC iha pasado, agora no ba futuru. 

Ikus mai, Sr.Sabina ho nia Espoza deside katak ema ne’ebé mak atu sai Fundadór prinsipal ba SHC mak: 1). Sabina Fernandes Seac, L.Ed. 2). Paulino Pinto Gonzaga, L.Sp; 3). Sr. João Xavier Seac, S.Pd; Kaundu iha loron ikus mak mudansa ba SHC hari husi Familia PASAJENOL otomatikamente, Sr.Sabina ho nia Espoza mesak mak sai Fundador Prinsipal  no nafatin husu Sr. João Xavier Seac, S.Pd;  atu  sai fundador SHC mais karik maun alin sira la konkorda entau Sr.Sabina hakarak atu tau ninia aman nian naran hanesan fundador Prinsipa; SHC  (Adelino da Preira Seac –SEAMAUC).

1. Definisaun SHC.
SHC  ne’e mak  Sharis Haburas Communidade, Sharis ne’e mak : Sa’e Husi Ahuk Rai Isik Sadan-Sarin; Haburas  mak: empowerment, dezenvolve, transfórmasaun (sai SHC ninia Plataforma).   Comunidade mak : ema lubun balu ne’ebé mak sai tarjeitu  ba SHC ninia intervensaun.

2. Tanba sa mak harí SHC ne’e? 
SHC harí ho nia Vizaun mak: Atu harí no hametin sosiedade fóun ida ne’ebé saudavel no amigavel mos prósperu. No ninia Misaun mak: Atu kontribui ba komunidade ne’ebé independenti iha area Edukasaun no Saúde, liu husi hasa’e konsiensia, dezenvolvimento, empowerment no transfórma moris kiak i mukit ba saudavel mos prósperu iha ambiente ne’ebé diak. SHC iha ninia objetivu Jeral ba Organizasaun mak: SHC sai ponte ba juventude, grupu vulneravel no publikú sira atu iha konsiensia kona ba ameasa husi moris ne’ebé la saudavel, hametin sira nia an ba iha transfórmasaun ne’ebé iha abilidade no hetan benefisiu sira husi prosesu dezenvolvimentu iha nasaun Timor Leste. SHC ninia Objetivu espesifiku mak: 1). Haberan no hasa’e konsiensia juventude, grupu vulneravel no publiku kona ba ameasa husi HIV/SIDA, STI no mos droga sira. 2). Promove modelu kapasitasaun hodi transfórma juventude nu’udar sujeitu ne’ebé iha abilidade, kreatividade, ativu no hetan benefisiu husi prosesu dezenvolvimentu ekonomia. 3). Hametin kooperasaun, koordenasaun no rede ba promove sosiedade ida ne’ebé saudavel, kreativu no iha abilidade nu’udar sujeitu determinante ba dezenvolvimentu.

3. Moto/Sologan  SHC.
1). Bo’ok-an Lalais, Halo Barak, Halo Mudansa, no Gastus uitoan/ Move Fast, Do lots, Make Exchange, and expend less. 2). SHC-SMS; SHC - Sehat Menuju Sejahtera ou SHC-SPM: Saudavel Mos Prósperu. 

D. POST-ESTABELESEMENTU  
Lós, oras ne’e SHC hahú buras, bá beibeik nia rohan laek. SHC nafatin moris to’o ohin loron, la sees hosi dedikasaun rekursu presiúzu no investimentu tempu no enérjia hodi lori SHC husi buat laek no mamuk ida sai ba SHC ida be hanesan ita haré rasik ho matan no kaer rasik ho liman[ ] iha oras ne’e no ba futuru.

Iha periodu ne’e, SHC komesa buka atu kompleta dokumento hotu ba SHC ninia nesesidade hodi sai hanesan padraun ou matadalan ba hadi’a SHC ninia Jestão, Lideransa no governasaun SHC hahu husi harí to ohin loron no ba futuru. 

1. Legalidade SHC.
Hafóin SHC estabelese, SHC komesa rejista hodi hetan legalidade ba SHC ninia prezensa iha nasaun Timor Leste, entaun SHC rejista iha FÓNGTIL iha tinan 2003 no Sai Membrus Ba Nomeru 381; Rejista iha Timor Leste National Directorate of taxation ho numerú TIN : 5004513; Rejistu iha MoJ No:257/DNRN-MJ/IV/2014.

2. Lideransa, Jestão no Governasaun SHC 
Hahu husi 20 de Jullu 2003-2005, SHC lidera no Jere direita husi Sra. Sabina Fernandes Seac, L.Ed. asumi kargu hanesan Diretóra SHC iha periodu tinan tolu.  No hetan apoiu maximu husi Program Manager SHC– Sr. Amorin da Costa Sarmento no Konsellu Board SHC . Iha periodu ne’e nia laran SHC mosu iha publikú no hala’o nia atividade mais fóka ba programa edukasaun non-fórmal, apoiu ba edukasaun fórmal iha area rural no advokasia.

Kontinuasaun husi Janeiru 2006 - Dezembro 2008, SHC lidera no Jere direita husi Sra. Dina da Costa Gomes, L.Ec (Any) asumi kargu hanesan Diretóra SHC iha periodu tinan tolu . No hetan apoiu maximu husi Program Manager SHC – Sr. Amorin da Costa Sarmento no Konsellu Board SHC.  Iha periodu ne’e nia laran SHC mosu iha publikú mais suficiente no hala’o atividade mais fóka ba programa edukasaun non-fórmal, Programa Saúde no advokasia.  Sra. Dina Gomes nee, kuñada husi Sra. Sabina F.Seac. Iha periodu refere Sra. Sabina persiza ba servisu no estuda iha fatin seluk mais nafatin sai membro konsellho/Board ba SHC hodi kontinua apoiu ba iha tempu ne’ebé SHC hanesan NGO ne’ebé komesa hadi’a an no buras iha periodu husi tranzizaun ba ona periodu Pre-Dezenvolvimentu.

Kontinuasaun lidera husi Janeiru 2009-Dezembru 2014, SHC lidera no Jere direita husi husi Sra. Sabina Fernandes Seac, L.Ed. Asumi kargu hanesan Diretóra Executiva SHC fila fali,   i Sra. Dina Gomes komesa mudansa pozisaun ba iha Office Manager maibe fóka ba Admin and Finance Officer hodi jere SHC nia orsamentu tamba Sra. Dina iha profesionalizmu dunik ba ekonomia i iha tempu refere SHC hetan apoiu husi duador barak. Iha fulan Jullu 2010 Sr. Amorin husu rezigna an husi SHC tamba ninia kondisaun saude la permite ho servisu nafatin iha SHC maibe nia sai nafatin membru Board ba SHC. Diretóra SHC ne’e hamosu Program Manager rua (2) husi Estrutura SHC hodi fó apoiu maximu iha implementasaun programa nian (Sr. Luis da Costa Fernandes–Health Program Manager no Sr. Domingos Aquino Brandão hanesan Education Program Manager no apoiu maximu husi Konsellu Board SHC. Iha fulan Marsu 2013 Sra. Dina Gomes oficialmente rejigna an husi SHC no fila fali atu jere Ninia companha familia no kontinua fó apoiu nafatin ba SHC, kuandu SHC persiza. 

Iha fulan Agostu 2011, SHC komesa hahu dezenvolve Plano Estratejia programa tinan 3 (tolu)  ba periudo husi 2012-2014.

3. Fundus SHC 
SHC iha fundu defini ba fundu modelu rua. 1).Modelu Fundu Regular/Regular Fund – Fundu sustentabilidade organizasaun ne’ebé mak ho nia fontes sei hetan husi SHC ninia fóundraising, Jasa Staff no kontribusaun sira sira seluk.   2). Modelu Fundu seluk/Other Fund ne’ebé mak nia fontess SHC hetan husi Duador.

4. Duador no Parseiru 
Hahú harí iha tinan 2003 to’o ohin loron, SHC koopera ona ho duador sira mak hanesan: Care Internasional, Crece 12 de Novembru, CWS-TL, FHI, UNICEF, CONCERN, UNFPA, UN-TEAM Group, USAID-EDC, USAID-DAI, ILO, GIZ, SEJD, Save the Children, Global Fund, SEPFÓPE, MAE, SEJD , Gabinete de apoiu Sociadade Sivil do Gaginete Premeiru Ministru. no parseiru save mak: Ministériu da Edukasaun RDTL, Ministériu da Saúde RDTL, Minsitériu da Justiça, SEPFÓPE, SEJD, Centro Juventude Becora, CJDA, CJDE, CNJTL,  KNLHS ,CCM no FÓNGTIL.

5. Fundu sustiniblidade SHC (Fóundrasing SHC) 
Liu husi meus oi-oin SHC buka fundu ba vida SHC mak hanesan harii grupu PASAJENOL Rental and Cooperative; Grupu PESHORTE, Grupu PASAJENOL Resto; Grupu Pasajenol Banda Musika. PASAJENOL sei uza ba SHC ninia fóundarsing ou fundu sustentabilidade organizasaun nian hotu. Infórmasaun sira hotu sei hakerek iha SHC ninia politika Sustiniblidade organizasaun SHC.

Comments

Post a Comment